رفتاردرمانی چيست؟

رفتاردرمانی علم كاربرد اصول و يادگيري مبتني برتجربه و آزمايش به منظور از بين بردن عادتهاي ناسازگار تعريف شده است رفتاردرماني از زمانهاي قديم بصورت غيرسيستماتيك در بين مردم رايج بود ولي هم اكنون در مراكز مشاوره و روان درماني بصورت مشاوره فردي، گروهي، زناشويي، خانوادگي كاربرد وسيعي دارد و همچنين در درمان مشكلاتي از قبيل اختلالات هراس، اختلالات جنسي، اختلالات رفتاري كودكان، لكنت زبان و جلوگيري از بيماريهاي قلبي عروقي  وفراتر از كار باليني اصول آن در حوزه هايي ازقبيل پزشكي كودكان، مديريت بر استرس، طب رفتاري، آموزش و پيرا پزشكي بكار بسته مي شود رفتار محصول يادگيري است و رفتار بهنجار از طريق تقويت و تقليد آموخته مي شود و فراگيران پس از مطالعه اين مقاله و بكار بردن تكنيكهاي رفتاردرمانی مي توانند گام موثري در آرامش فكري و روحي رواني، كاهش اضطراب خود وسایر موارد داشته باشند و به ضرورت رفتار درماني پي ببرند.

  تاريخچه مختصر رفتار درمانی

رفتار درمانی، آنگونه كه امروزه مي شناسيم، از اواخر سالهاي 1950 بعنوان حركتي ضد ذهني گرايي و تا حدي بعنوان شقي كوركورانه در مقابل مدل روان درماني مسلط آن زمان يعني پسيكوديناميك كه مدلي بيماري محور بود باليدن آغاز كرد اما ريشه هاي نظري آنرا بايد در دوره هاي قديمي تر جستجوكرد دوره هايي كه دانشمندان سعي مي كردند براي مطالعه رفتار انسان شيوه هاي فكري دقيق قابل سنجش و عيني وضع نمايند.

وقتي از رفتار درمانی سخن مي گوييم بي درنگ نام پاولف، ثرانديك، اسكينر بعنوان پيشاهنگان اين حركت به ذهن مي آيند هر كدام از آنان با موارد تك آزمودني كار مي كردند و هر يك عمدتا از مدلهاي استقرايي رفتار درماني سود مي جستند هر يك از آنان سهم برجسته اي در رشد رفتار درمانی داشتند اما براي استفاده از نتايج پژوهشي آنان در كارهاي عملي لازم بود دو زمينه گسترش يابد:1- به اندازه كافي داده هاي تجربي آزمايشگاهي گردآوري شود 2- پلي بين مفهوم دانشمند و كارآزما در روانشناسي باليني فراهم آيد سالهاي آخر 1950 بود كه چنين امكاني فراهم شد.

كوششهاي مقدماتي براي تبيين پديده هاي باليني بر اساس نظريه يادگيري با دالرد و ميلرآغاز شد آنان مدل پسيكوديناميك را مدل كمال مطلوبي تلقي مي كردند اما معتقد بودند با استفاده از اصطلاحات نظريه يادگيري محرك – پاسخ، بهتر مي توان بعضي از عناصر آن را درك كرد و حتي آنها را به كار گرفت. ظهور رفتاردرمانی بمعناي امروزي، با معرفي حساسيت زدايي منظم در سال 1985 و كاربرد تكنيكهاي كنشگرانه در شرطي سازي رفتارهاي نامناسب اجتماعي در اسكيزوفرنيكهاي مزمن و دهها سال پس از آن با كاربرد روش اقتصاد ژتوني در افراد عقب مانده صورت گرفت.

تعاريف متعدد رفتاردرمانی

تعربف گلدفريد و ديويسن: به نظرما بهتر است رفتار درمانی را يك جهت گيري كلي بدانيم كه از لحاظ فلسفي يك رويكرد آزمايشي براي بررسي رفتارهاي انسان است فرض بنيادي اين رويكرد كلي هم اين است كه براي شناخت رفتارهاي مشكل آفرين بايد به اصولي متوسل شد كه از آزمايشگري روانشناختي نشات گرفته اند اصولي كه بتوان در محيط هاي باليني براي تغيير رفتار استفاده كرد.

تعريف اروين: شكل درماني غيربيولوژيك كه عمدتا از پژوهشهاي نظريه يادگيري حاصل آمده است و معمولا به شيوه اي مستقيم، مرحله به مرحله و تجربي در درمان الكوهاي خاصي از رفتارهاي ناسازگار بكارمي رود.

تعريف ولپي: كاربرد اصول و مدلهاي يادگيري مبتني بر تجربه و آزمايش به منظور از بين بردن عادتهاي ناسازگار.

 تكنيكهاي رفتاردرمانی

1- حساسيت زدايي منظم

حساسيت زدايي منظم كه توسط سالتر در سال 1949 و ولپي در سال 1958 ابداع شد تكنيكي براي كاهش اضطراب است و مبتني بر اين اصل ساده است كه نمي توان هم آرامش عضلاني داشت و هم اضطراب، در اين تكنيك ابتدا به بيماران نحوه ايجاد آرامش عضلاني آموخته مي شود و سپس در حالي كه در آرامش عضلاني بسر مي برند آنها را با محركهاي اضطراب آوري روبرومي سازند كه برشدت آنها افزوده مي شود تا اينكه بالاخره با تجربه كردن محركهاي ترسناك در حالت آرامش، اضطراب بيمار از بين مي رود.

تكنيكها و روشها:

قبل از شروع حساسيت زدايي ابتدا تاريخچه زندگي بيمار اخذ مي شود اين تاريخچه شامل اطلاعات مربوط به شرايط تسريع كننده حالات آنها و عوامل رشدي است که از طريق مصاحبه و پرسشنامه، كانون اضطراب بيماران مشخص مي شود و معلوم مي گردد كه آيا حساسيت زدايي منظم مي تواند درمان مناسبي باشد يا نه؟ در مورد بيماري كه از توان مقابله اي خوبي برخوردار است اما در پاره اي از وضعيتها دچار اضطراب شديد مي شود مي توان از حساسيت زدايي منظم استفاده كرد از سوي ديگر وقتي بيمار در موقعيتهايي قرارمي گيرد كه نياز به مهارتهاي خاصي دارند و بيمار به دليل نداشتن آن مهارتها مضطرب مي شود تكنيك حساسيت زدايي مي تواند نامناسب و مضر باشد.
مرحله بعد توضيح دادن به بيماران است معمولا اين توضيحات مفصل اند و در آنها ضمن ارايه مثالهايي از زندگي بيماران به آنان توضيح داده مي شود كه چطور دچار آن اضطرابها شده و حالا اسير آنها هستند سپس منطق حساسيت زدايي منظم تشريح مي شود البته توضيحات و مثالها بايد به زباني بيان شوند كه بيماران آن را مي فهمند با زباني متناسب با سطح معلومات فرد و مصاحبه ها، سنجشها و توضيحات باید در يك فضاي گرم و توام با پذيرش و درك صورت گيرند در واقع در اين مرحله متخصص باليني بيمار را متقاعد مي كند كه روش حساسيت زدايي منظم موثر است. مراحل بعدي هم عبارتند از تهيه سلسله مراتب اضطرابها و آموزش آرميدگي، آموزش آرميدگي همزمان با تهيه سلسله مراتب اضطرابها شروع مي شود بيمار و درمانگر هنگام بحث در مورد مشكلات و وضعيتهايي كه در آن دچار مشكل مي شوند سعي مي كنند به كمك هم يك سلسله مراتب اضطراب تهيه كنند جنبه هاي تكراري مشكلات و اضطراب هاي بيماران مشخص وسپس از لحاظ اضطراب زايي مرتب مي شوند از وضعيتهايي كه اضطراب كمي توليد مي كنند تا وضعيتهايي كه اضطراب زيادي را ايجاد مي كنند در يك سلسله مراتب اضطراب معمولي 20 الي 25 مورد وجود دارند كه از كم تا زياد مرتب شده اند.

در روش حساسيت زدايي از بيماران خواسته مي شود ضعيفترين مورد را در سلسله مراتب (يعني موردی كه كمترين اضطراب را در آنها ايجاد مي كند) تجسم كنند البته اين تجسم در حالي صورت مي گيرد كه آنها آرامش دارند درمانگر صحنه را توصيف مي كند و بيمار به مدت 10 ثانيه خود را در آن صحنه تجسم مي كند سپس بيمار به تدريج بسوي موردهای قويتر مي رود بطور معمول او در هر جلسه با 2 تا 5 مورد روبرو مي شود هرگاه سطح اضطراب بيمار بالا برود به درمانگرعلامت مي دهد و او نيز از بيمار مي خواهد تجسم آن صحنه را قطع كند سپس درمانگر به بيماركمك مي كند برعمق آرامش خود بيفزايد و پس ازچند دقيقه بيمار مجددا تجسم را شروع مي كند معمولا درحالت آرماني بيمار پس از چند جلسه مي تواند بدون هر گونه ناراحتي قوي ترين مورد را تجسم كند شواهد نشان مي دهند كه كارايي حساسيت زدايي منظم در شرايط مختلف در حد متوسط است و همانطور كه انتظار مي رود تحقيقات نشان مي دهند اين تكنيك بيشتر براي درمان اختلالات اضطرابي به ويژه فوبي هاي ساده و اختلالهاي اضطراب تعميم يافته موثر است.

2-  آموزش ریلکسیشن ( یا آرمیدگی)

استفاده از روش آرميدگي  یا ریلکسیشن  تاريخچه اي طولاني در پزشكي و روانشناسي باليني و روانپزشكي دارد در اين زمينه ادموند جاكوبسن پيشگام بود كه عمدتا به كاوش در اين زمينه پرداخته است كه افكار و احساسات در ماهيچه هاي پيراموني بدن هم قراردارند لازم به گفتن نيست كه درتكنيك حساسيت زدايي منظم ولپي نيز تاثيرات مانع از اضطراب كه حاصل آرميدگي ماهيچه هاي مخطط است لازم فرض مي شود اطلاعات بسياري در دست است كه ثابت مي كند آرميدگي ماهيچه ها بنحو قابل ملاحظه اي اضطراب را كاهش مي دهد.

روشهاي مختلف آرميدگي: اگر چه روشهاي عمده آرميدگي محدودند و در راس آنها روش جاكوبسني مطرح مي باشد ولي متخصصان مختلف حسب مورد تغييراتي را در روشهاي قبلي ايجاد كرده اند و به همین خاطر در بسياري از منابع با روشهاي مختلفي مواجه مي شويم بعنوان مثال هاتون و سالكووس كيس آرميدگي هاي پيشرونده، بدون تنش، از طريق كنترل نشانه ها، افتراقي و سريع را به اختصار توضيح داده است كه برخي از آنها مراحلي متوالي از يك آرميدگي كامل مي باشند گلد فريد و ديويسين آرميدگي هاي از راه انقباض-انبساط، از طريق رهاسازي، از راه آگاهي حسي و از راه القاي خواب مصنوعي را با توضيح كافي ارايه كرده است جنبه برخي از منابع مرتبط با آرميدگي برجسته تر است برخي از اين منابع به گروههاي سني خاصي از جمله آموزش آرميدگي به كودكان اختصاص يافته است.

تكنيك وروش: تمرينهايي كه دريك آموزش آرميدگي متداول ياد داده مي شود بر روي بيست گروه متفاوت از عضلات متمركز است اين تمرينها بر روي يك دست شروع و سپس براي دست ديگر تكرارمي گردند پس از آن تمرينها بر روي سر متمركزمي شوند و طي يك دوره منطقي بطرف پايين بدن و عاقبت پنجه هاي پا ادامه پيدا مي كنند دستورالعمل به اين صورت است كه هر گروه از عضلات را به مدت 5 ثانبه در حالت انقباض نگه داريد سپس تنش را نه به سرعت بلكه بتدريج رها سازيد لحظه اي منقبض كردن را متوقف سازيد و اجازه دهيد عضلات بتدريج آرام شوند هر تمرين را دو بار با يك وقفه 10 ثانيه اي ميان دو تمرين تكرار كنيد بر روي احساسات تنش و آرميدگي تمركز كنيد و تفاوت ميان اين دو احساس را بخاطر بسپاريد.

3- مواجهه درماني

مباني مواجهه درماني و ريشه هاي آن به كارهاي مسرمن باز مي گردد كه واكنشهاي اضطرابي و رفتارهاي اجتنابي گربه ها را بررسي مي كرد مسرمن از طريق شوك دادن به گربه ها در آنها رفتارهاي روان رنجورانه ايجاد مي كرد سپس با مجبوركردن گربه ها براي ماندن در وضعيتي كه قبلا در آن شوك دريافت كرده بودند هيچ راه فرار يا اجتنابي براي آنها باقي نمي گذاشت، رفتارهاي اجتنابي اين حيوانات را خاموش مي كرد يافته هاي او اساس درمان اضطراب انسانها شدند. امروزه شواهد تجربي در اختيار داريم كه از تاثيرمواجهه درماني بر روي فوبي ها، اختلال وحشت، گذرهراسي، فوبي اجتماعي، اختلال استرس پس از سانحه، و اختلال وسواس فكري–عملي حكايت دارند در جريان مواجهه درماني بيماران را در معرض محركها يا شرايطي قرارمي دهيم كه از آنها مي ترسيده اند يا اجتناب مي كرده اند مواجهه مي تواند واقعي يا تجسمي باشد در حالت تجسمي درمانگر از بيماران مي خواهد محرك ترسناك (براي مثال عنكبوت) يا وضعيت اضطراب برانگيز (مثلا صحبت براي شنوندگان) را تجسم كند تني چند از محققان مي گويند براي آنكه مواجهه درماني اثربخش باشد بايد از چند ويژگي برخوردارباشد:

– مواجهه درماني بايد طولاني باشد.

– براي رفع ترس و اضطراب بايد بيماران چندين بار با محركهاي ترسناك يا اضطراب برانگيز مواجهه شوند.
– اين روش بايد تدريجي باشد و از محركها يا وضعيتهاي ضعيف (از لحاظ ميزان ايجاد اضطراب)شروع كنيم و به محركها يا وضعيتهاي قوي برسيم.

– بيماران بايد به محرك ترسناك توجه كنند و تا سر حد امكان با آن تعامل داشته باشند.

– مواجهه بايد اضطراب انگيز باشد.

مواجهه درماني نيز مثل ساير درمانها هم مي تواند يك درمان مستقل و هم يكي از ابعاد يك درمان چند بعدي باشد براي مثال در درمان وسواس مواجهه درماني به تنهايي و در عين حال به همراه روش بازداري از پاسخ بكار گرفته شده است.

4- تمرين رفتاري

اصطلاحات تمرين رفتار و ايفاي نقش بجاي يكديگر بكار برده مي شود با اينكه هر دو اصطلاح به معني شبيه سازي موقعيتهاي واقعي زندگي در اتاق مشاوره اند ولي وظيفه تمرين رفتار ابهام كمتري دارد در اينجا به تمرين رفتار بعنوان شيوه اي براي آموزش شيوه هاي جديد پاسخگويي مي پردازيم گرچه مي توان از ايفاي نقش نيز به همين منظورسود برد اما از آن به منزله ابزاري براي سنجش (گلدفريد واسپرافكن)، وسيله اي براي تخليه هيجاني (مورونو)، شيوه اي براي تغيير نگرش (روزنبرگ) و نيز روشي براي ايجاد بينش در مراجع براي شناخت منشاء تكاملي مشكلاتش نيز استفاده شده است.

تحقيقات اوليه در زمينه كارايي روشهاي تمرين رفتار نشان مي دهد كه اين روش قادر به آموزش افراد براي پذيرش نقش جديد رفتاري بوده است تمرين رفتار در حل مشكلات مربوط به روابط با افراد از نصيحت يا شيوه هاي غير مستقيم موثرتر است اخيرا پژوهشهاي كنترل شده نشان داده اند كه تمرين رفتار ابزاري موثربراي تسهيل رفتار توام با جرات مراجعه کننده است.

تكنيك و روش: مجموعه درمان به طريقه تمرين رفتار را مي توان به چهار مرحله كلي تقسيم كرد.

– آماده كردن مراجعه کننده: هدف اصلي اين مرحله اين است كه مراجعه کننده تشخيص دهد كه نيازمند يادگيري يك شيوه جديد رفتاري است و اين فكر را بپذيرد كه تمرين رفتار طريقه مناسبي براي ايجاد اين نقش جديد اجتماعي است و بر حالت خجالت و ناراحتي اوليه ناشي از فكر كردن در اتاق مشاوره غلبه كند.

– انتخاب موقعيتهاي مورد نظر: درمانگر مي تواند سلسله مراتبي را ترسيم كند كه آموزش در راستاي آن انجام پذيرد مگر در مواردي كه مراجعان در مقابله با معدود موقعيتهاي خاصي دچار مشكل باشند بسياري از رهنمودهايي كه در تنظيم سلسله مراتب براي حساسيت زدايي منظم مورد استفاده قرارمي گرفت در اينجا نيز مورد استفاده قرار مي گيرد.

– خود تمرين رفتار: براي اينكه مراجعه کننده بتواند با ديگري ارتباط مناسب اجتماعي برقرار كند فقط دانستن اينكه چه بگويد كافي نيست لحن صدا، آهنگ گفتار، حركات، تماس چشمي، وضع عمومي بدن و عوامل متعدد ديگر همگي مي توانند در كسب مهارتهاي اجتماعي لازم نقش عمده اي بازي كنند عاقلانه تر آن است كه درمانگر بجاي اينكه تلاش كند تا يكباره مراجعه کننده را در تمام اين اجزاء تغيير دهد هر بار فقط چند مورد از آنها را انتخاب كند و در هنگام تمرين هر يك از موقعيتها به آنها توجه كند.

– اجراي رفتارهاي جديد ويژه نقش در موقعيتهاي زندگي: وقتي كه مراجعه کننده در اجراي يك شيوه رفتاري در جلسه مشاوره موفق شد بايد آماده اجراي آن رفتار در زندگي واقعي باشد بايد به وضوح به مراجعه کننده فهماند كه كاربرد حاصل جلسات در موقعيت زندگي واقعي جزء جدايي ناپذير شيوه درمان است اگر صحنه هاي تمرين بنحوي ترتيب يافته باشند كه مراجعه کننده بتواند كنش متقابل را آغاز كند، امكان بيشتري دارد تا در عمل هم خود را در موقعيتي قرار دهد كه در جلسه درمان تمرين كرده است.

5-  آموزش ابراز وجود

تمرين رفتاري در آموزش ابراز وجود (يا جرات آموزي) نيز كاربرد دارد به نظر ولپي ابراز وجود نمونه اي از تاثير بازداري متقابل است يعني نمي توان هم ابراز وجود كرد هم منفعل بود اصولا آموزش ابراز وجود براي درمان اشخاصي ابداع شد كه اضطراب آنها ناشي از ترسي بود كه از برخي وضعيتها داشتند.

مركز مشاوره دانشگاه ايربانا جرات مندي را بصورت زير تعريف مي كند:

جرات مندي توانايي ابراز وجود و ابراز حقوق خود بدون تجاوز به حقوق ديگران است جراتمندي رابطه صادقانه، باز و مستقيمي است كه باعث گسترش وجود خويش و ابراز خويشتن مي گردد عمل به نحو جراتمندانه به فرد اجازه مي دهد تا اعتماد به نفس را در خود حس كند و عموما موجب برانگيختن حس احترام دوستان و آشنايان مي شود جراتمندي امكان دستيابي به روابط صادقانه را افزايش مي دهد و به فرد كمك مي كند تا درباره خود احساس بهتري داشته باشد و بر موقعيتهاي روزمره تسلط بيشتري بيابد و همين امر در جاي خود توان تصميم گيري و احتمال توفيق او را در دستيابي به آنچه از زندگي مي خواهد افزايش مي دهد.

فرد قبل از ابراز آزادانه نيازهاي خود بايد باور كند كه از حق مشروع داشتن اين نيازها برخورداراست هر فردي حقوق زير را هميشه بايد مد نظر داشته باشد:

 هر فردي حق دارد در مورد چگونگي هدايت زندگي خود تصميم بگيرد اين حق پيگيري اهداف و آرزوهاي شخصي و تعيين اولويتهاي خاص او را شامل مي شود.

– هر فردي حق دارد كه ارزشها، باورها، عقايد و عواطف خاص خودش را داشته باشد.

– هر فردي حق دارد بابت اعمال يا احساسات خود به ديگران توضيح ندهد و نياز نيست اعمال و احساسات خود را توجيه كند.

– هر فردي حق دارد به ديگران بگويد مايل است چگونه با او رفتار شود.

– هر فردي حق دارد خودش را ابراز كند و حق دارد بگويد نه، من نمي دانم، من نمي فهم، يا حتي من اهميت نمي دهم.
– هر فردي حق دارد از ديگران درخواست اطلاعات يا كمك كند بدون اينكه از بابت نيازهاي خود دستخوش احساسات منفي شود.

– هر فردي حق دارد افكارش را تغيير دهد، اشتباه كند و گاه غيرمنطقي عمل كند و پيامدهاي آن عمل را كاملا بپذيرد.
– هر فردي حق دارد خودش را دوست بدارد هرچند مي داند كامل نيست و گاهي كارها را پايين تر از حد توانايي كامل خود انجام دهد.

– هر فردي حق دارد روابط مثبت و رضايت بخش برقرار كند روابطي كه در آن احساس آرامش كند و آزاد است صادقانه خود را بيان كند و حق دارد روابط خود را اگر نيازهايش را برآورده نسازد تغيير يا خاتمه دهد.

– هر فردي حق دارد زندگي خود را به هرشيوه اي كه خودش تعيين مي كند تغيير و تحول دهد.

امروزه عده اي بجاي اصطلاح جرات آموزي، از آموزش مهارتهاي اجتماعي و مهارتهاي مقابله اي با مسايل، سخن به ميان مي آورند آنچه دراين تكنيك، كليدي است كمك به فرد به منظور انتخاب و ابراز شيوه برخوردي موثر در برخورد با موقعيتهاست.

رابطه درمانگرانه در رفتاردرماني:

به رغم اينكه در واقع رفتار درماني به اندازه ساير شيوه هاي درماني بر اهميت رابطه مراجع-درمانگر تاكيد نمي كند و در عوض به شيوه هاي مشخص درماني بيشتر توجه مي كند ولي اين به هيچ وجه به اين معنا نيست كه رفتاردرمانگران بايد در برخورد هاي باليني خود سرد و مكانيكي باشند. در فرايند رفتاردرماني باليني مي توان هم مهربان بود و هم جدي در واقع كاملا محتمل است كه گاه كيفيت رابطه درماني رفتاردرمانگر و مراجعه کننده قابل تميز از رابطه درماني در ساير شيوه ها نباشد. رفتاردرمانگر واقعا ماهر كسي است كه مي تواند مشكلات را بصورت رفتاري مفهومي كند و مداخلات لازم آنها را به نحوي انجام دهد كه با مراجعه کننده خود، كنش متقابل صميمانه و توام با همدلي برقراركند.

كاربرد رفتاردرماني درايران

       اگر رفتاردرماني را صرفا در كاربرد آن خلاصه كنيم بايد بگوييم كه بسياري از فنون و روشهاي آن از زمانهاي قديم مورد استفاده بوده است و امروزه در بين مردم رايج است به عنوان مثال كافي است در اين باره بينديشيم كه مادرها چگونه بچه هايشان را از شيرمي گيرند؟ و يا براي از بين بردن ترس در كودكان به چه شيوه هايي متوسل مي شوند؟ و يا برعكس براي ترساندن بچه هاي خود چه كار مي كنند؟ هر كدام از اين موارد را در نظر بگيريم اصولي از قوانين يادگيري و شرطي سازي را در آن مشاهده مي كنيم كه به نحوغيرسيستماتيك و غير آزمايشگاهي بكار گرفته مي شوند.

در متون كلاسيك ادبي گاه به موارد جالبي برمي خوريم كه نمايانگر نكات سنجيده و مفيدي است اين موارد را مي توان به اعتباري پيشمايه تكنيك هاي رفتاردرماني دانست در اينجا به موردي از اين متون اشاره مي شود:

پادشاهی با غلامي عجم در كشتي نشست و غلام دريا نديده بود و محنت كشتي نيازموده، گريه و زاري درنهاد و لرزه بر اندامش اوفتاد چندانكه ملاطفت كردند آرام نمي گرفت و عيش ملك از او منقص بود چاره ندانستند؛ حكيمي در آن كشتي بود ملك را گفت اگر فرمان دهي من او را به طريقي خاموش گردانم گفت غايت لطف و كرم باشد بفرمود تا غلام به دريا انداختند باري چندغوطه خورد مويش گرفتند و پيش كشتي آوردند به دو دست در سكان كشتي آويخت. چون برآمد به گوشه اي بنشست و قرار يافت ملك را عجب آمد پرسيد دراين چه حكمت بود گفت از اول محنت غرقه شدن ناچشيده بود و قدرسلامت كشتي نمي دانست همچنين قدرعافيت كسي داند كه به مصيبتي گرفتارآيد.

تكنیك جالبي را كه حكيم بكارگرفت امروزه غرقه سازي يا تشديد سازي دفعي ناميده مي شود البته اين تكنيك با روالي مشخص و قاعده دار صورت مي گيرد و مبتني بر آزمايش هاي تجربي و نظري است مواردي از اين قبيل در متون ادبي از جمله داستانهاي مثنوي مولوي يافت مي شود.

اما كاربرد رفتاردرماني بعنوان مجموعه روشي نظام دار و تبيين پذير در ايران قدمتي ندارد نخستين گزارش تحقيقي در اين باره در سال 1350 توسط شاملو و براهني ارايه شد دراين تحقيق دختري 19 ساله كه دچار ترس مرضي از گربه بود با روش حساسيت زدايي منظم مورد درمان قرار گرفت نخستين درس رفتاردرماني در سال 1355 در دوره فوق ليسانس (كارشناسي ارشد) روانشناسي باليني، بخش روانشناسي باليني (بيمارستان روزبه) گروه روانپزشكي دانشگاه تهران تدريس شد عنوان اين درس رفتاردرماني عملي بود و هدف آن عبارت بود از آموزش اصول، مكانيسم، روشها و تكنيك هاي رفتاردرماني به دانشجويان بطوري كه بتوانند از آنها در پاره اي از اختلالهاي رواني استفاده كنند.

 منابع:

1- رفتاردرماني حبيب الله قاسم زاده،انتشارات جهاد دانشگاهي تهران،1370.

2- بروشورجراتمندي مركزمشاوره دانشگاه ايربانا ترجمه عباس بخشي پوررودسري انتشارات مركز مشاوره دانشگاه تهران،1380.
3- آموزش آرامش به كودكان ،ايوداور،ترجمه زهرا وثوق انتشارات چاپخش تهران،1370.

4- رفتاردرماني شناختي (جلد اول)كرك هاتون وكلارك سالكووس ترجمه حبيب الله قاسم زاده انتشارات ارجمند تهران،1376.

5- رفتاردرماني آرماروين وجرالدسي ديويسين ترجمه احمد احمدي علون آبادي انتشارات نشر دانشگاه تهران،1371.

6- گلستان سعدي.

دکتر حریری، پزشک، هیپنوتراپیست و عضو انجمن علمی هیپنوتیزم بالینی ایران

هیپنوتیزم ، هیپنوتیزم بیدارچیست؟ ، هیپنوتیزم بیدارچگونه است؟، فواید هیپنوتیزم، آیا برای هیپنوتیزم شدن تردید دارید؟هیپنوتیزم درمانی، هیپنوتراپی، هیپنوتیزم و اثر تلقین ، هیپنوتیزم به تنهایی اثر درمانی ندارد، ارتباط با هیپنوتیزم بیدار، هیپنوتیزم بیدار- دکتر حریری